After a disaster or war, initiatives often arise some time later that lead to the placement of a memorial stone or monument. A specific day is then chosen on which flowers are laid and speeches are given, with the aim of coming together and healing together. In anticipation of this, memorials for the victims of the genocide in Gaza will be erected at various locations.
As an artist working in public space, you balance between free expression and the regulations within that public space. Nothing may be left behind in this public space. That is why the artwork is mobile and, as such, is not placed in the public space but moves within it, allowing movement to lead to interaction. The artwork therefore has a nomadic existence, just like the residents of Gaza, who have no permanent place of residence or abode.
By placing a reservation for a memorial monument now, you are sending a message, a cry for help to stop the starvation and killing of the people of Gaza. Let this reservation be a message of peace and security for all people in the world.
Photo: reservation for a memorial monument Gaza, Vismarkt in Middelburg between August 8 and 11, 2025.
Speech door mij voorgedragen op de Vismarkt in Middelburg, 8 augustus 2025
Om te beginnen: waarom op wieltjes?
Als kunstenaar werkend binnen de openbare ruimte balanceer je tussen vrije expressie en de regelgeving binnen deze openbare ruimte. Er mag namelijk niets binnen deze openbare ruimte achtergelaten worden. Vandaar dat het kunstwerk mobiel is en zodanig niet in de openbare ruimte is geplaatst maar zich binnen deze openbare ruimte verplaatst, kan het in de beweging tot interactie leiden. Het kunstwerk heeft hierdoor een nomadisch bestaan, net als de bewoners van de Gaza, die geen vaste woon- of verblijfplaats hebben.
Waarom dit kunstwerk?
We zien allemaal de doordringende beelden van Gaza in de media.
Wat vorig jaar op 7 oktober is gebeurd voor de mensen in Israel is enorm. De meeste mensen uit Israel zijn één of twee stappen verwijderd van iemand die is vermoord, het bloedbad overleefde of gevangen werd genomen. Zoveel pijn, zoveel angst en woede tegen de gruweldaden van Hamas. Hun pijn is voelbaar en helemaal in de context van de geschiedenis.
Toen ik 19 jaar was, ben ik een aantal maanden in twee kibboetsen in Israël gaan werken. Ik heb daar fantastisch mooie mensen mogen ontmoeten maar ik heb ook de spanning tussen mensen in Israel en Palestina aan den lijve mogen ondervinden.
Op een dag was ik bij een nabijgelegen stad om boodschappen te doen. Op mijn terugweg naar de kibboets nam ik een bus. En omdat deze bus helemaal vol zat, ging ik achterin de bus zitten. Toen ik in de gaten kreeg dat ik de verkeerde kant opging, zag ik dat deze bus vol met arbeiders uit de Westelijke Jordaanoever zat. Beter gezegd: deze mannen zagen mij.
Zo’n 40 Palestijnse arbeiders hadden hun hoofd omgedraaid en keken mij allemaal stilzwijgend aan. Dit was heel intimiderend. Ik dacht: dit gaat niet goed, ik moet zo snel als ik kan uit deze bus. Ik drukte op de stopknop maar de bus stopte pas nadat wij eerst een hele steile berg waren opgereden en aankwamen op Palestijns grondgebied.
Toen de bus stopte keken weer al deze mannen mij stilzwijgend aan en wachtten allemaal totdat ik zou uitstappen. In hun ogen zag ik er waarschijnlijk uit als een Israëliër. Ik stond op, probeerde geen onverwachte bewegingen te maken en ik liep langzaam de bus uit. De ogen en de hoofden van deze mannen volgden mij.
Eenmaal buiten besloot ik rustig maar met een stevige pas zo snel mogelijk van deze berg af te komen. De mannen uit de bus liepen met mij mee en ik versnelde mijn pas. De mannen pakten massaal losse keien en riepen woorden die ik niet verstond, ze renden me achterna. Ik besloot om op mijn aller-hardst te rennen en na vijf minuten rende er nog een groepje van zes mannen achter mij aan. ‘Volhouden,’ hoorde ik mijzelf zeggen en ik wist dat als je in doodsangst zit je het langer kan volhouden. Zo’n 50 meter voor mij zag ik een groep mannen staan die mij en de groep die achter mij aanrende zag, zij renden vervolgens ook mijn kant op. Snel schoot ik een nauwe straat in waar ik mijzelf klem liep. Ik voelde een steen in mijn rug en ik viel op de grond. Ik stond snel weer op en rende vlak langs graaiende en stenen gooiende mannen en rende tot ik zeker wist dat er niemand meer achter mij aanzat.
De haat tegen Israël heb ik deze bewuste dag mogen voelen en de haat van Israël tegen de Palestijnen zien we elke dag in de media.
Uiteindelijk zijn we allemaal mensen die verlangen naar veiligheid en vrede, ongeacht wie en wat je bent of waar je woont.
Er is een hele duidelijke grens tussen de pijn en het verdriet van mensen in Israel en de huidige regering van Israël die vanuit trauma mensen uithongert en doodt.
Door nu een reservering voor een herdenkingsmonument te plaatsen ontstaat er een boodschap een noodkreet tot het stoppen van het uithongeren en het doden van de bevolking in Gaza. Laat deze reservering een boodschap zijn van vrede en veiligheid voor alle mensen op de wereld.
_______________________________________________________________________________________
Photo: between September 4 and 25, 2025, the monument was on display in Terneuzen.
The monument was invited to a heartwarming new citizens’ initiative in Terneuzen: Zeeuws Vlaanderen for Peace.
Every Thursday between 6:30 and 7:30 p.m., everyone is welcome at the ‘Ter neuzen’ in Terneuzen to light a candle together for peace for all people in the world.
_______________________________________________________________________________________
Between 6 October and 24 October 2025 was the Gaza monument used in lessons en discussions from Sandra M. Rios Oyola Assistant Professor of Sociology at the University College Roosevelt (UCR) in Middelburg. With students in the course ‘Social Memory and Historical Justice’.
Text by: Dr. Sandra M. Rios Oyola Assistant Professor of Sociology at the University College Roosevelt
About the proto-monument “Gereserveerd Genocide in Gaza”
Monuments are often seen as instruments for commemorating past victories or defeats. We tend to think that history is written by the victors, or that remembering the past is necessary to prevent its repetition. Yet, monuments serve multiple purposes. Increasingly, they are being created not only to reflect on the past but also to engage with the future.
Many monuments emerge amid ongoing conflicts — acknowledging the violence and human rights violations endured by victims, while also expressing the voice of civil society, which often has limited means to challenge continuing violence.
The proto-monument “Gereserveerd Genocide in Gaza” by the artist Zeus Hoenderop, can be understood as an appeal to imagine art and memory as instruments of peacebuilding. It brings the stark reality of a genocide unfolding miles away into the consciousness of local communities, here and now. It shows that remembering is a political and ethical practice that shapes possibilities for coexistence.
At the same time, monuments can stir difficult questions. Stories of violence can divide as much as they unite: remembering certain victims may appear to silence or exclude others. My hope as a teacher and citizen is to approach memory not as a zero-sum game, but as a dialogue — one in which remembering the victims of the Gaza genocide does not deny other suffering, but instead reminds us that when violence endures, humanity suffers together.
1 Assistant Professor of Sociology, University College Roosevelt; Lecturer at the Graduate Certificate in Memory Studies, University of Louvain; Vice-president of the Thematic Group on Sociology of Conflict Transformations and Peacebuilding at the International Sociological Association.
Photo: Dr. Sandra M. Rios Oyola and The proto-monument “Gereserveerd Genocide in Gaza”. Location: Roosevelt Connection, entrance UCR Middelburg, October 6, 2025.
